गाउलेको त म सधै घरघरमा छु
भन्नै पर्दा देश छाड्ने तरखरमा छु
उफ् उकाली चढ्ने की ओराली झर्ने
अझै पनि धरमरमा छु
अघि वढ्ने त बगीसके नदिसरी
आफु त ढुंगा परे बगरमा छु
पत्राचारनै गर्न छाड्यौ फेरी
लत्यायौकी कतै बेखवर छु
जब जल्यो गाजलमा पुत्ला
तब कसैको मायालु नजरमा छु

राजकुमार अर्याल -पुत्ला

पत्रकारीता समाजको ऐना हो । पत्रकारीताको मानवीय आँखाले समाजको गुदीसम्म नजारअन्दज गर्न र सामाजीक मुल्य मान्यताहरुको स्थानलाइ सुरक्षीत राख्न एवं र्सर्म्वदन गर्न सक्नु पर्छ । यसो हुन सकेन भने न त त्यो पत्रकारीता स्वच्छ पत्रकारीता रहन्छ न त त्यो समाज समुन्नत समाज नै । जब कलमहरु लोकको बबुरा हातको बेल्चा र हलो छोडेर शक्तिसाली बन्दुकको पाउलागी गर्न पुग्छन् तव पत्रकारीताको धर्म सकिन्छ, त्यहाँ स्वच्छ पत्रकारीताको निर्मल पानी टुकुचाको हिलोमा मिल्छ र यो सर्लक्क पित पत्रकारीताको कित्तातिर सोहरिन पुग्छ । अझ यसो भनौ पत्रकारीता ठेकेदारी र पत्रकार ठेकेदारको रुपमा निर्लज्ज समाजसामु देखा पर्छ । पत्रकारीता कुनै पनि शक्तिको एकतर्फी खेताला होइन यो त सत्य तत्थ्य स’चनाको पहलबाट हरेक पक्षबाट हुने अमानवीय ब्यवहारको साक्षी बन्न सक्नु पर्छ र यसका मतियारहरुलाइ मैदानमै अचेटेर सदाको लागि समाप्त पार्न सक्नु पर्छ । चाहे निरंकुश राजतन्त्रको धमिलो छाया होस् चाहे उग्र दक्षिणपन्थी वहावका प्रगतिशीलरुपी नकावधारीहरु यिनका फोहरी गिदी सर्लक्क निकालेर शान्ती, मानवीयता, र स्वतन्त्रताका शितल सन्देसहरुले पुनर्ताजकी गराउनु पर्छ । जब आस्थाका भिखारी अनि पुजारीहरु पत्रकारीताको खोल ओडेर लोक सामु देखा पर्छन तव लोकको नजरमा पत्रीका कसैको मुखपत्र बन्छ र पत्रकार विभिन्न खाले प्रचारकहरु । जब दुनियामा यसो हुन्छ स्वतन्त्र पत्रकारीताको मर्ममाथी थेग्नै नसक्ने पाहाड ओइरीन्छ र स्वतन्त्र पत्रकारीताकर्मीहरुको स्वच्छ र निर्मल अनुहार तिनै कुरुप पित अनुहारको भेलमा मिसीन पुग्छ, उनिहरुको गोसाइक’ण्ड झै निर्मल अनुहारमा कहिल्यै नमेटीने कुरुप धव्वा पोतीन पुग्छ । मेरो ततुच्छ विचारले भन्छ आर्थिक आवश्यकताको परिपुर्र्ति कर्ता होइन पत्रकारीता, सामाजीक विसंगती र अराजकबादी चिन्तन विरुद्धको अभियान बन्नु पर्छ । आलो रगत संग रमाउने भयावह संस्कृतिको पक्षधर होइन पत्रकारीता, मानवीयता र स्वतन्त्रताको लागि आवाज उठाउने साझा थलो बन्नु पर्छ । विशुद्ध पत्रकारीताको उद्देश्यका खातिर जीवन उर्त्र्सग गर्नेहरुको पनि कमी छैन हामीहरुमाझ । चाहे निरंकुश राज्यसत्ताको सिकार इच्छुकहरु हुन् चाहे विद्रोहीहरुका सिकार थापाहरु हृ’न यस्ता हरेक खाले अमानवीय क्रियाकलापको खुलेर विरोध गरीनुपर्छ भन्ने नै मेरो आशय हो । पत्रकारीताको मकुण्डो भिरेर अनेक अनुहार र आकृतिहरु दुनियामा देखा परिरहेछन् । चाहे स्वदेशका पाखाहरुमा होस् चाहे प्रवासका गल्लीहरुमा मलाइ लाग्छ यसले जहीतही निरन्तरता पाइरहेको छ । मनवीय मुल्य र मान्यताको समेत निर्लज्ज मलामी जाने तुच्छ प्राणीहरुनै सामाजीक चेतना र परिवर्तनको मिठो आश्वासनले दुनिया भुलाउन ब्यस्त देख्दा लाग्छ नेपालीहरुको बोद्धिक स्तरमा अझै पनि धेरै विकास हुन बाँकी छ अझ भनौ नेपाली समुदायमा आम चेतना सञ्चारको काम सलक्कै बाँकी छ । भौतीक सम्पन्नता र मान्छेको आवरणलाइ मात्र सबथोक मान्ने हाम्रो समाज चेतानाको उपल्लो उर्वर थलो बन्न कहिले सम्म कुर्नु पर्ला यसले पनि हामी जस्ता तुच्छ नागरीकलाइ पोलेको पोल्यै छ । आफुलाइ मात्र सबथोक ठान्ने एकथरी झुण्डले समाजमा जरो गाडेको छ भने एकलौटी समाचार सम्प्रेषणको ठेक्का लिएका अर्का खाले सम’ह हाम्रै समाजमा सक्रिय छ । के यी दुबै खाले झुण्ड एवं समुह समाजका क’रुप आकृति हैनन् र ? के यीनका आवरण भित्र टुकुचाको फोहर डंगुरको स्पष्ट अकृति देखा पर्दैन र - ? स्वच्छ र समुन्नत समाजका परिकल्पना अघि यी दुइ ठुला पर्खालहरु हुन् यसलाइ समय छदै पाखा लाउन सकिएन भने स्वतन्त्र पत्रकारीतामाथी अजीवन कलंक लाग्ने कुरा निर्विवाद छ यो लोकलाइ चेतना भया । अस्तु

आँखाहरु पोल्दा पनि उभिएकै थियो यँहा
भासिदैछ जमिन पनि टेक्दै छ त्यो दुखी जँहा
भन्ने गर्थे पुर्खाहरुले सोचे सपना साकार हुन्छ
कस्को ब्यथा कस्लाई के थाहा जान्न खोजे बेकार हुन्छ
ब्यथाहरु समेटेर बाँच्न कस्लाई सोख होला
यस्तै दुःखी जिन्दगीले सफलतालाई कैले छोला ?
एकले मात्र बुझेर पो हुनसक्छ के र यँहा ?
स्वार्थीहरुको भिडभाडमा हाँस्न खोज्छ ऊ जहाँ
के नै दिन सक्छ र उस्ले तिमीलाई
उपहासको थुप्रो भित्र लुकाई आफूलाई (more…)

म भएर ज्यून खोजें मैले
दुनिया“लाई असैह्य पीडा भएछ
आफ्नो पीडा छताछुल्ल पोखिदिएर होला
मेरो यथार्थमा भुइचालो गएछ
आखिर के कम गरेथें मैले
समयको मागलाई पूरा गरेकै थिए
उसका हरेक निर्देशनलाई शिरोधार्य गर्दै
एक पछि अर्को मृत्यु खेपिरहेथे मैले
तर त्यो मेरो ठूलो भुल रहेछ (more…)

खोई लेख्न त के नै लेख्न सक्छन् र यी कलमहरु
बोली दिने ओठ सुकिसकेका छन्
भोक लाग्न छाडिसकेका छन्
यी भोका कलमहरुलाई
हिजो वेदना पिएर बाँच्थे र
फेरिपनि जिउन खोज्थे , (more…)

उषाको पहिलो किरणसँगै
रक्तलालीहरु पर्न थाल्नेछन् हरेक बस्तिहरुमा,
पहाडहरुमा र पहाडका टाकुराहरुमा
हरेक दिन यसरी सुरुहुन्छ, छिप्पन्छ र
एउटा हठात् कुण्ठा बोकेर अन्त्य हुन्छ
आफूलाई एउटा शून्य साझमा परिणत गरेर
अनि क्रुर र भयावह रातमा विलय गराएर
यो एउटा दिनको आफ्नै कथा हो
अस्वभाविक नियतिको आफ्नै अनुभूति हो (more…)

कस्ले सोध्यो बाँच्ने आधार बीचमै मेट्न खोज्यौ किन ?
कस्ले बुझ्यो बेदना बिच बाँचीरहेछौ किन ?
आफ्ना पीडा आफैभित्र दवाएरै भएपनि
जीबनको हरेक अंग विना हलचल बाँचेपनि
दुनियाँले अपागंझै होच्याई होच्याई बचिरहेछ
कस्ले बुझ्यो बाध्यता उस्को ज्युदो मुर्दासरी भएछ ।

खोस्न खोज्छौ अझै पनि उस्का ती खुसीहरु
मार्न खोज्छौ अझै उस्का भावनाका मुरीहरु
भो अब तिमीहरु सहन सक्नेसम्म छाड
बरु उस्का सबै खुसी एक आपसमा बाड
बाँच्नु पर्छ अझैउस्ले उस्लाई पनि बाँच्न देऊ
इच्छाहरु मरी सके केवल शरीर ढाक्न देउ । (more…)

कालो बादल मडारिदै सुर्यलाइ छोपे जस्तो
समयले तलाई छोप्दा टोलाएर कतै बस्दो
अपजसको घेरा भित्र तिरस्कारको डोको बोकी
भरियाझै लुरुलुरु बेदनाको भारी बोकी
आफैलाई दोषी ठानी पिंजडामा कैद गर्दे
अभागी छस् अविरल तँ दुनियाँलाई दोष नदे । (more…)

कसरी सुरुवात गरौ यी हरफहरु
आँसुले भिजेका ती नामर्द कलमहरु
आस्थाको शिर कुल्चदा पनि हेरिरहने ,
मुकदर्शक भएर एउटा सोझो गाँउले जस्तै
बाटो बिराएका ती नामर्द कलमहरु (more…)

आकाशको उचाईमा पुग्ने उच्च उम्मिदसँगै
आरम्भ भएको एक्लो यात्रा
सृजनाको फुलबारीमा फुल्ने चहानासँगै
दौडीरहेको अविरल यात्री
केबल सत्मार्ग र सुमार्गको सम्भावनासँगै
विना प्रकाश गन्तव्य पहिचान गर्न
फेरिपनि,पटक पटक
एउटै भाका र लयमा
उस्तै पहिचान र चिनारीमा
जिन्दगीको बाटैबाटो निरन्तर घस्रदै
पत्थर रुपी अवरोध सहेर
तुफान रुपी विनाससगै
नाङगो पैतला अघि बढिरहेछ
उही एउटा अविरल यात्री
बढाइरहेछ एक्लो यात्रा
भोकाहरुको रोटी बन्ने प्रयाससगै
सुरु भएको यात्रा
पौष माघको जाडो छल्न
न्यानो लुगा बन्ने इच्छासँगै
पसिनै पसिनाले भिजेर
केबल जीवनको भेगाइमा,रेटाइमा (more…)